Blog

Voltooid tegenwoordige tijd.

Vroeger hadden we in het Nederlands de voltooid tegenwoordige tijd en de onvoltooid verleden tijd. Je kon zeggen “ik ben naar Haarlem gefietst”, als je daarna ging vertellen dat je in Haarlem zulke leuke kleren hebt gekocht en dat je daar zo fijn kunt winkelen. Je kunt ook zeggen “ik fietste naar Haarlem” als je daarna gaat vertellen hoe je onderweg een torenvalkje boven de berm zag hangen dat ineens een muis sloeg. En dat je onderweg zoveel klaprozen hebt gezien. De verleden tijd die je gebruikt geeft de context voor wat je daarna gaat vertellen en dat maakt het voor de toehoorder gemakkelijker je verhaal te volgen.

Nu niet meer. Nu zegt iemand “ik schreef een boek” om daarna te zeggen dat het boek nu in de winkel ligt. Geen context, moeilijker te begrijpen. Het Nederlands mist nu dus een nuance, iets wat we niet meer kunnen uitdrukken met twee verschillende woorden. Terwijl de rijkheid aan schakeringen en nuances in onze taal bepalend is voor onze beschaving: wij onderscheiden ons van chimpansees en neandertalers door de rijkheid van onze taal.

Daarnet wilde ik iets tweeten, waarin de nuance van verleden tijd mooi duidelijk wordt. In ging tweeten “Ine Poppe en Marianne van den Boomen zeiden dat ik een beetje mal ben”. Ze zeiden dat 25 jaar geleden, lang voltooid dus. Maar toch. Denk je eens in dat ik zou tweeten “Ine en Marianne hebben gezegd dat ik een beetje mal ben”. Dan is het een constatering van twee mensen, een oordeel over mij, een oordeel dat niet zo gunstig klinkt. Maar ik ging tweeten “Ine en Marianne zeiden dat ik een beetje mal ben”. Omdat dat een onvoltooid tegenwoordige tijd is, trekt het de toehoorder mee naar twee gebeurtenissen van lang terug (ze zeiden het onafhankelijk van elkaar) en naar de sfeer in het gesprek. Je hoort het ze zeggen, je ziet de brede lach van Marianne als ze het zegt, en je begrijpt dat het zinnetje een positief oordeel is over mij. Niet “mal” in ze betekenis van “een beetje gestoord” maar “mal” in de zin van “ongewoon en onconventioneel”. Veel beter.

Wat je zegt is niet alleen wat je zegt, maar ook hoe je het zegt. De verleden tijd die je gebruikt bepaalt voor een deel de betekenis van wat je zegt. Daarom is het heel jammer dat de voltooid tegenwoordige tijd op sterven na dood is in het Nederlands.